baromter
فشار سنج وسيله اي كه با آن ميزان فشار هوا در يك محل اندازه گيري مي شود و از نوع جيوه اي است. طبق قانون ماريوت با اين دستگاه ميزان فشار را مي توان در هر محل اندازه گرفت. بر طبق اين قانون اگر در كنار دريا دماي هوا 20 درجه ي سانتيگراد باشد، ميزان فشار برابر با ستوني از جيوه به طول حدود 76 سانتيمتر در مقطع يك سانتيمتري است.
از كنار درياها به طرف نواحي داخلي خشكيها با افزايش ارتفاع ميزان فشار هوا كم مي شود ولي اين كاهش فشار منظم نيست و با گرماي هوا، رطوبت هوا و حتي تغييرات جاذبه ي زمين در ارتباط است. واحد سنجش فشار در اين وسيله ميلي بار است. ر.ك barograph

---

baroscope
نوعي فشار سنج كه تغييرات فشار هوا را نشان مي دهد.

---

Barrage
سد رودخانه اي ، ساختمان بزرگي که از يک سمت رودخانه ، به سمت ديگر نصب مي شود به منظور ذخيره آب، معمولا جهت آبياري. اگر نيروي ئيدروالکتريک نيز توليد شود ،ساختمان مربوط عموما سد ناميده مي شود منبع: فشارکي، پ.، فرهنگ جغرافيا، انتشارات اميرکبير، 1379

قسمتي از زمين كه در كناره ي رودخانه براي ذخيره ي آب به منظور استفاده در آبياري اختصاص داده مي شود. اگر اين ساختمان براي استفاده از نيروي برق آبي (هيدرو الكتريك)احداث شود، سد ناميده مي شود. ر.ك dam

---

barranca
بارانکا، دره ي عميقي كه اطراف آن پرتگاه باشد. تپه ي پر شيب.

بارانکو (اسپانيولي ؛دره تنگ عميق):دره تنگ کوچک يا دره تنگ عميقي که مثلا گاهي در روي دامنه سفلاي آتشفشاني تشکيل مي شود ،و اين در زماني است که باران سنگين باعث ايجاد سيلابي شده که مواد را به سمت پايين روبيده و در راخل خاکستر آتشفشاني نرم ايجاد بريدگي مي کند.

---

Barren
لم يزرع زمين غيرقابل کشت و يا زميني که در آن زراعت نمي شود.

---

barren ground
bad lands



زمين لم يزرع (زمين عثيم) زمين غير قابل كشت و غير قابل استفاده در مناطق رسي كه بر اثر شستشو و حمل مواد رسي در يك منطقه پديد مي آيد.

---

Barren lands
اراضي موات شهري- اراضي مشمول قانون زمين شهري كه در محدوده ي قانوني و يا حريم استحفاظي شهرها و شهركها واقع شده و فاقد هر گونه سابقه عمران و احياء باشد. مأخذ: مركز آمار ايران.

---

barrier
دنباله ي قطعات يخي قطب جنوب كه تا دريا پيشرفته باشند.

---

Barrier Beach
barrier islandسد ساحلي، سد شني

سد ساحلي، سد جزيره اي: ميله ماسه اي (Bar) که حتي به هنگام کشند بلند پوشيده نشده و بوسيله مردابي از ساحل جدا شده باشد. منبع: فشارکي، پ.، فرهنگ جغرافيا، انتشارات اميرکبير، 1379
سد شني ساحلي كه به وسيله ي جزر و مد آب دريا پوشانيده مي شود و به ماندابي از دريا جدا شده است.

---

barrier island
جزيره اي شني يا ماسه اي ساحلي كه هنگام مد آّ دريا ناپديد مي شود و در هنگام جزر يا پسروي آب دريا پديدار مي گردد. اين نوع جزاير در نواحي ساحلي و نزديكي مصب رودها و داخل خليج ها و خورها مشاهده مي شود.

---

barrier reef
توده ي ممتد مرجاني كه تقريباً با ساحل موازي باشد. ر.ك coral reef

---

barrow
Tumulus
پشته، توده، تپه ماهور
تپه اي كوچك بر جاي مانده از دوران ماقبل تاريخ. اين نوع تپه ها در اروپاي غربي بيشتر ملاحظه مي شود.

---

barysphere
bathysphere
centrosphere
قسمت متراكم داخلي زمين در زير ليتوسفر و در قسمت خارجي پوسته ي زمين. مواد تشكيل دهنده ي اين قسمت متراكم و فشار و درجه ي حرارت احتمالاً در اين ناحيه زياد است. مشاهدات نشان مي دهد كه زمين همانند يك گوي سفت و سخت باشد.
ر.ك bathysphereو centrosphere

backshore
فراساحل يا بخش عقبي ساحل ،کرانه جزر و مد، باريکه منطقه بالايي يا دروني ساحل که معمولاً خشک و باريک است و بين حد بالايي جزر و مد و حد بالايي ساحل قرار دارد؛ اين بخش تنها زماني که طوفان اتفاق مي افتد يا مد به صورت غير طبيعي بالاست در معرض امواج و آب قرار مي گيرد. اين بخش اصولاً افقي است يا به سمت خشکي شيب دارد و توسط يالي که به سمت دريا شيب دارد از foreshore جدا شده است. منطقه اي که در پاي صخره دريايي قرار دارد.

---

Backwash
پسروي آب دريا
پسروي آب دريا به پايين ساحل که متعاقب شکستن موجي صورت مي گيرد.

---

badlands

بدبوم بدلند، هزار دره نوعي ناهمواري در زمين هاي رسي كه بر اثر شستشو و حفر مواد رسي به وسيله ي آبهاي جاري به وجود مي آيد و زمينهاي بي حاصلي را ايجاد مي كند. در كانادا به اين زمينها بارن گراند (زمين عقيم) گويند.

---

baffa diamond
الماس بافا : الماس بافا در واقع بلور يا قطعه بلورين از الماس است كه سطوح طبيعي بر روي آن وجود دارد.

---

baguio
گردباد، تندباد مركز
پرفشار هواي مداري (در جزاير فيليپين)، تعدادي از سيكلونهاي مداري يا تيفونهاي غرب اقيانوس آرام كه از روي جزاير فيليپين عبور مي كنند.

---

bahada
bajada (sp)
باهادا
باخادا در اسپانيايي به دشت آبرفتي پاي کوه گفته مي شود دشت آبرفتي پاي کوهي که بوسيله الحاق چندين بادبزن آبرفتي تشکيل مي شود.
جلگه اي آبرفتي كه بر اثر درهم آميختن چند مخروط افكنه در دامنه ي كوه پديد مي آيد.

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

bank
پشته، كناره ي رود يا دريا

1) بخشي از دريا كه از مناطق بالاتر قرار گرفته ولي مقدار كمي آب در آن وجود دارد. اين آب به ميزاني است كه اجازه ي رشد رويش هاي گياهي را مي دهد، مانند سواحل دوگر در درياي شمال. ر.ك sand bank
2) كناره ي جويبار يا رودخانه و يا درياچه

---

bank-side
شيب ساحل كناره ي دريا و درياچه يا رودخانه

---

banket (AF)
1) سنگ هاي كنگلومرايي كه ريف هاي طلايي رنگ مناطق ترانسوال را در آفريقاي جنوبي تشكيل داده اند. 2
) شن ها و توده هاي ماسه اي و سنگي كه در بستر طغياني رود قرار گرفته و هنگام كم آبي (بستر معمولي يا مجراي باريك آب) از زير آب خارج شده و به وسيله ي آب محاصره مي شوند.

---

bankrun
شن، ريگ، سنگ ريزه ي ساحلي

---

baer-cloud
ابر بانر

ابري كه در قسمت پشت به باد و حفاظ يك كوهستان يا تپه پديد مي آيد. بر اثر ممانعت كوهستان از صعود هوا، بخار آب در آن متراكم شده و ابر را به وجود مي آورد و باد ابر را در يك مسافت قابل ملاحظه حركت داده و باعث گرم شدن دوباره و تبخير قطرات آب مي شود و اين ابر بالاخره ناپديد مي گردد. بنابراين اگر چه ابرهاي متعددي بدين طريق در دامنه هاي كوه ها ايجاد مي شود ولي بارندگي حادث نمي شود.
از اين گونه ابرها در دامنه هاي كيپ تاون در آفريقاي جنوبي و برخي قسمت هاي آْپ مي توان ملاحظه كرد.

---

baobab
بائوباب

درختي با ساقه ي بسيار ضخيم كه در مناطق ساوان آفريقا و هندوستان يافت مي شود و در فصول پر آّي، آب را در ساقه هاي خود ضخيره مي كند و در فصل خشك از آن استفاده مي كند. از پوست اين درخت براي ساختن طناب و پارچه بافي استفاده مي كنند.

---

Bar
Tombolo
nehrung, spit



بار واحد اندازه گيري فشار جو مآخذ: فرهنگ بزرگ گيتاشناسي
1) واحد فشار آتمسفري برابر با يك ميليون دين بر هر سانتيمتر مربع و برابر با 750/1 جيوه يا معادل 29/53 اينچ جيوه در دماي صفر درجه ي سانتيگراد در عرض جغرافيايي 45 درجه ي شمالي. براي اندازه گيري هاي دقيق تر فشار جوي از ميلي بار استفاده مي شود.
2) رشته اي از ماسه و شن در درياها و در دهانه ي رودها و دهانه ي خليج ها كه تقريباً با ساحل موازي بوده و گاه بدان offshore bar گفته مي شود.

---

Barely
جو يکي از کهن ترين غلات که توسط انسان کاشته شده اشت . مآخذ: فرهنگ بزرگ گيتاشناسي

---

barie
باري واحد فشار، فشاري برابر با 750 ميليمتر جيوه.

---

Barkhan
barchan
barchane


برخان، پيكرا
Barkhan برخان تپه شني هلالي شکلي که شاخک هاي آن در امتداد جهت وزش باد قرار گرته باشد . چگونگي پيداش اين گونه تپه ها ، وجود شنهاي روان و تأثير وزش باد بر پهلوها و سر تپه شني است .

تپه هاي ماسه اي بياباني به شكل هلال. به اين تپه ها در تركستان شوروي برخان گويند. گاه برخانهاي متعدد به هم پيوسته و شكل هلالي خود را از دست مي دهند. طرف كم شيب برخان جهت باد غالب را در منطقه نشان مي دهد و قسمت پر شيب آن ، پشت به جهت وزش باد غالب است. دانه هاي ماسه در طرف كم شيب به تدريج روي يكديگر غلتيده و از آن بالا مي روند و با رسيدن به طرف رأس برخان به دامنه ي پر شيب آن مي غلطند و بدين ترتيب برخان به جلو حركت مي كند. دو بازوي برخان در جهت مخالف نيروي وزش بادقرار مي گيرند.

---

barogram
فشار نگاشت
ثبت مداوم فشار هوا به وسيله ي دستگاه فشار سنج بر روي كاغذ مخصوص. ر.ك barograph

---

barograph
فشار سنج ثبات فشار سنجي كه فشار هوا را ثبت مي كند و مرتباً تغييرات آن را با قلم ثبات بر روي كاغذي كه بر استوانه ي دواري نصب شده ثبت مي نمايد. فشار سنج در بررسي كم و زياد شدن فشار جو در يك محل كارببرد دارد. شكل {aneroid graph}

---

Barometer
فشارسنج
بارومتر:اسبابي که براي اندازه گيري فشار جوي بکار برده مي شود.

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Autonomy خود مختاري استقلال گونه محدود يک واحد سياسي يا غير آن در اداره امور خود .

---

Autumn پاييز- زمان عبور كره زمين در حد فاصل ميان دو نقطه اعتدال پاييزي و انقلاب زمستاني را پاييز مي گويند
سومين فصل سال، سه ماهه سوم در گردش زمين به دور خورشيد در نيمكره ي شمالي كه از اول مهر ماه (اعتدال پاييزي) آ؛از مي شود. در اين روز اشعه ي خورشيد بر خط اِستواء عمودي مي تابد و پاييز به مدت 90 روز تا اول زمستان (اول دي ماه) به طول مي انجامد.

---

autumn ice يخ پائيزي، به يخ هاي دريايي در مراحل اوليه تشكيل كه نسبتا شور مي باشند و ظاهري بلوري دارند، اطلاق مي شود.

---

Autumnal Equinox اعتدال پاييزي
روز اول مهر ماه (در نيمكره ي شمالي) كه در آن روز اشعه ي خورشيد بر خط اِستواء عمود مي تابد و در آن روز دو نيمكره ي شمالي و جنوبي به يكسان از اشعه ي خورشيد استفاده مي كنند.

---

avalanche بهمن: يك بهمن توده عظيمي از مواد ريزشي و يا لغزشي است. بهمن ها مي تواند از سنگ ، خاك، برف يا يخ تشكيل شده باشند. فورانهاي آتشفشاني مي توانند توليد بهمن کنند.
توده وسيعي از برف و يخ در ارتفاع بالا که به حدي تجمع يافته است که وزن آن باعث مي شود به سرعت به پايين کوه بلغزد و مکرر با خود هزارها تن سنگ و صخره به همراه مي آورد. بهمن ممکن است خسارت زيادي وارد سازد و دهکده ها، جاده ها، و جنگلهاي سر راه خود را ويران کند. از اين اصطلاح گاهي براي ريزش توده هاي سنگي از دامنه هاي ك.هستانها نيز استفاده مي شود. ر.ك Land slide

---

avalanche cone مخروط بهمن
توده مواد ته نشست شده در جايي که بهمن فروريخته است که شامل برف، يخ، سنگ يا صخره، و تمام اشياِء ديگري که بوسيله ي آن حمل شده اند مي شود.

---

Avalanche wind باد ناشي از بهمن
بادشديدي كه بر اثر ريزش بهمن حادث مي شود و همانند خود بهمن خساراتي وارد مي آورد.

---

Aven آون
چاله اي در مناطق آةكي ر.ك yama
به سوراخ فرونشسته در زمينهاي آهکي گفته مي شود واژه اي که در فرانسه عمدتا درناحيه Causses به يک چاهک اطلاق مي شود.

---

aventurine اونتورين (گاهي به عنوان سنگ طلا و شناخته شده و گاهي به غلط صورت adventurine تلفظ مي شود) سنگ كوارتز براقي است كه به رنگ زرد تا قرمز سبز روشن و قهوه اي روشن ديده مي شود. درخشندگي مخصوص آن به علت ذرات فلزي (ميكا) درون سنگ است.

---

aventurine feldspar فلدسپار اونتورين:يا خورشيد سنگ(نوعي اليگو کلاز)از سنگهاي قيمتي شفاف تا نيمه شفاف به رنگ قرمز قهوه اي طلايي ،نارنجي است. ويژگي نوري خورشيد سنگ به علت وجود آخال هاي بلوري قرمز نارنجي يا سبز (از جنس بلورهاي گوتيت يا هماتيت ) است. خورشيد سنگ در كانادا،ايالات متحده (اورگان)هند، نروژ و روسيه يافت مي شود. اين سنگ شكننده وداراي سختي 6 و وزن مخصوص 67/2تا63/2است.خورشيد سنگ نسبتا ارزان است.

---

aventurine quartz كوارتزاونتورين: نوعي كوارتز كه داراي لكه هاي براق(تداخلها) ميكا يا آهن است. رنگ اين سنگ قرمز، قهوهاي ، زرد، خاكستري و سبز است. اين سنگ داراي سختي 7 و وزن مخصوص 69/2تا64/2 است/ اين سنگ معمولا با سطح صاف و گرد بريده مي شود تا حد اكثر درخشندگي را داشته باشد . اين سنگ در هند يافت مي شود.

---

average ميانگين

---

average depth عمق متوسط آب، معدل عمقي از دريا كه در هر ناحيه بين عميق ترين و كم عمق ترين آن اندازه گيري مي شود از اين اطلاعات در نقشه هاي دريايي استفاده مي شود.

---

average limit of ice حد متوسط يخ، به حد متوسط گسترش يخ ها به سمت دريا اطلاق مي شود كه در يك زمستان معمولي شكل مي گيرد.

---

average population جمعيت متوسط

---

Avior ستاره آويور كه در ناوبري نجومي مورد استفاده قرار مي گيرد.

---

Awaji جزيره آواجي (متعلق به ژاپن)

---

aweather در جهت باد، در جهت وزش باد

---

Axel Heiburg Island جزيره آكسل هيبورگ (در شمال غربي كانادا)

---

axinite آکسيني: سنگي است با درخشندگي غير عادي به رنگهاي قهوهاي ،زرد ،آبي ،سبز يا خاكستري . آکسينيت بنفش كمياب است (در تاسمانيا يافت مي شود) داراي انواع شفاف ونيمه شفاف و همچنين نيمه شفاف است. اين سنگ داراي سختي 7 و وزن مخصوص 3/3 است .اگزينيت در واقع بوروسيليكات آلمينيوم و كلسيم است و تنها به عنوان كاني کلکسيون كاربرد دارد (ونه در جواهر سازي).

---

axis محور
خطي فرضي كه از مركز زمي مي گذرد و دو قطب شمال و جنوب زمين را به هم متصل مي كند. يا محور هر جرم آسماني ديگر. ر.ك Earths axis

---

Axis of Earth محور زمين
خطي فرضي که قطب شمال و جنوب را از طريق مرکز زمين بهم وصل مي کند و در روي آن زمين در هر 24 ساعت يکبار به دور خود حرکت مي کند.

---

axis of symmetry محور تقارن: محور تقارن يا محور چرخشي خط فرضي است كه يك جسم مي تواند به اندازه مشخصي دوران بچرخد و مجددا به شكل اول خود نمايان شود. وقتي دو صفحه ي تقارن همديگر را قطع كنند . خط مستقيمي به وجود مي آيد كه محور تقارن ناميده ميشود. براي اطلاعات بيشتربه کتاب هاي Crystallography يا بلور شناسي مراجعه نمائيد.

---

axis of the earth محور زمين، خطي فرضي كه دو قطب شمال و جنوب كره زمين را به هم وصل مي كند و از مركز زمين مي گذرد. كره زمين حول اين محور با ميل 5/66 درجه به دور خورشيد مي چرخد. طول اين محور برابر با 12714 كيلومتر است.

---

axis of the heavens محور اجرام سماوي

---

Aylul ايلول، ماه نهم تقويم هجري شمسي كه 30 روز است و مطابق با ماه سپتامبر مي باشد.